Wat is een Burnout?

Onderstaande informatie geeft hopelijk antwoorden op deze vraag. Het antwoord is niet in een zin uit te leggen maar om te beginnen is het belangrijk te weten dat een burnout een fysiek probleem is met daarnaast ook mentale klachten tot gevolg. Lees deze informatie rustig door en het zal je helpen om je klachten te begrijpen en je houvast te geven in het herstelproces.

Oorzaken

Een burnout kan verschillende externe oorzaken hebben zoals onder andere: stress, piekeren, te veel werken (werk/huishouden, gezin), arbeidsconflicten, werkdruk, relatieproblemen etc. Daarnaast  kunnen ook (interne) persoonlijke kenmerken oorzaak zijn zoals: subassertiviteit, onzekerheid, hoogeisendheid, perfectionisme, conflictvermijding etc. Onderstaande informatie gaat niet in directe zin in op deze oorzaken van een burnout. De lichamelijke effecten en gevolgen zijn namelijk voor iedereen hetzelfde. Daaruit volgt dat ook de oplossing voor iedereen hetzelfde is. Theoretisch gezien is de oplossing ook heel simpel, maar kan soms moeilijk uit te voeren zijn door de persoonlijke kenmerken en/of omstandigheden die ook hebben geleid tot de burnout. Het is echter belangrijk om goed te snappen wat de algemene lichamelijke en mentale effecten zijn van een burnout en wat je moet doen om daar van te herstellen. Dit artikel gaat dan ook in op het lichamelijke aspect van de burnout.  Zo heb je een heldere leidraad en kan je een duidelijk doel stellen. Je kan dan zelf of samen met je psycholoog werken aan je persoonlijke kenmerken en ingesleten patronen om die leidraad te volgen en de doelen te behalen.

Het lichamelijke probleem van de burnout

Stress

Vaak denken mensen dat burnout een opstapeling van stress is, dit is een misconceptie. Het eigenlijke probleem is overbelasting. Burnout is heel simpelweg het opraken van je energie door disbalans tussen activiteit versus ontspanning/rust. Stress is een sterke vorm van mentale belasting die doorwerkt ook wanneer je probeert te rusten en is daarom dus een constante energie vreter. Maar ook mensen zonder stress, met leuk werk en een leuk sociaal leven kunnen burnout raken omdat ze nooit stilzitten of ontspanning opzoeken en dus simpelweg constant bezig zijn. Oftewel altijd actief zijn en nauwelijks aan rust of ontspanning toe komen. Helaas zijn we slechts mensen met een beperkte capaciteit en geen robots die eeuwig door kunnen gaan. De culturele normen en verwachtingspatronen lijken echter wel in die richting te zijn verschoven, maar het blijft een feit dat wij als mens beperkingen hebben en dat overmatige fysieke en mentale belasting leidt tot het opraken van je energie (brandstof). Door overbelasting komen er stresshormonen vrij zoals adrenaline en cortisol (de precieze werking en hun onderlinge relatie is vrij technisch en levert geen essentiële bijdrage aan deze tekst). Dit zijn gezonde hormonen die we ook nodig hebben om ons lichaam gezond te houden. Stress is daarom, in tegenstelling tot wat men tegenwoordig vaak denkt, in principe een normaal fenomeen en is zelfs gezond voor onze gesteldheid. Langdurige stress en daarmee gepaard gaande langdurige verhoging van adrenaline en cortisol leidt echter wel tot problemen. Beginnend met overspanningsklachten en uiteindelijk een burnout (ofwel burned out, in het nederlands ‘opgebrand’). Voor het gemak en omdat de meeste mensen vooral bekend zijn met het hormoon adrenaline laten we vanaf hier het hormoon cortisol even onder de noemer van adrenaline vallen.

Adrenaline

Activiteit (in welk vorm dan ook) leidt tot verhoging van adrenalineniveau. Rust (slaap is de ultieme rust) leidt tot verlaging van adrenaline. Normaal gesproken is dit in balans en behoudt je een continu gemiddeld adrenalineniveau. Als je langer actief bent in verhouding tot rustmomenten, dan stijgt het gemiddelde adrenalineniveau. Dit word ervaren als onrust, zelfs op de rustmomenten waardoor je het gevoel hebt niet te kunnen ontspannen. Zie figuur 1 verder op op deze pagina.

Energie

Adrenaline wordt vaak verward met het hebben van energie. Dit is incorrect. Adrenaline is een (o.a.) activatiehormoon wat een signaal geeft aan jouw lichaam om nog wat extra energie aan te boren. Hoe minder energie je nog hebt hoe meer adrenaline er moet worden aangemaakt om die laatste restjes energie uit het energievat trekken. Energie kun je dus zien als een vat met energie (als een benzinetank of een batterij van je telefoon). Als je actief bent daalt het energieniveau en als je rust neemt (slapen is de ultieme rust) dan tank je bij en stijgt het energieniveau. Bij langdurigere activatie in verhouding tot rustmomenten daalt dus je gemiddelde energieniveau. Zie figuur 2 verder op op deze pagina.

Combinatie hoge adrenaline en lage energie

Een verhoogd adrenalineniveau maakt je onrustig en alert. Je wordt letterlijk wakker gehouden. De weinige energie maakt je echter vermoeid en lusteloos. Dus je bent ontzettend moe maar je kunt niet slapen door de onrust. Tegelijkertijd heb je het gevoel van alles te moeten, maar je hebt niet meer de energie om het ook uit te voeren. Dit is een combinatie die kenmerkend is voor klachten van overspannenheid en burnout.

Overspannenheid naar burnout

In het proces van stijgende adrenaline en afnemende energie nemen ook de stressgerelateerde klachten toe. Deze aanloop van klachten noemen we overspannenheid. Je bent dan wel onrustig en regelmatig moe, wellicht slaap je slecht, maar je hebt nog voldoende energiereserves om door te gaan. Tot er een moment komt dat ook je energiereserves volledig uitgeput zijn en het adrenalineniveau ernstig hoog zit. Vanaf dit moment kun je letterlijk bijna niks meer. Je voelt enorme onrust, kunt met geen mogelijkheid slapen en je hebt het gevoel heel veel te moeten doen, maar je hebt totaal geen energie meer om ook maar iets uit te voeren. Een hele rare en nare combinatie. Dit stadium betreft de zogeheten burnout. Het eindstation van overspannenheid.

Adrenaline fig v2

Net als je lichaam heeft je brein veel energie nodig om goed te kunnen functioneren. Verhoogde adrenaline en weinig tot geen energie hebben leidt daarom tot de volgende symptomen:

  • Lichamelijke en mentale vermoeidheid
  • Lichamelijke (vage) klachten
  • Onrust
  • Slecht slapen
  • Piekeren (zorgen maken over iets)
  • Malen/denken (willekeurige gedachten die je niet kan stoppen)
  • Emotioneel labiel (snel huilen)
  • Prikkelbaar
  • Cognitieve problemen (o.a. concentratie en geheugen)
  • Overprikkeld (weinig prikkels verdragen)
  • “moeten” (gevoel de hele tijd iets te moeten doen)
  • Kwetsbaarheden versterken (door weinig energie in combinatie met hoge onrust zijn onzekerheden, angsten, perfectionisme en trauma’s voor het brein moeilijker in goede banen te leiden en krijg je daar meer last van)

De klachten zijn symptomen/gevolgen van een lichamelijke disbalans (te hoog adrenalineniveau en te laag energieniveau). Het merendeel van de klachten kan niet direct worden beïnvloed maar nemen af en uiteindelijk verdwijnen zodra je lichamelijk weer in balans bent (lager adrenalineniveau en meer energie). Dit zorgt er voor dat je weer helemaal bij je gezonde blije zelf komt. Om dit te bewerkstelligen adviseren wij het volgende: Zie kopje ‘Herstelproces’ in menubalk.